11 Kasım 2014 Salı

Festos diski - I

Festos Diski, 1908 yılında Girit Adası’nda İtalyan arkeologlar tarafından Festos’taki ( Phaistos ) Minos Sarayı’nda bulunmuştur. Girit uygarlığına ait pek çok eserin de ortaya çıktığı bu kazılarda en çok ilgi uyandıran nesnelerden biri, üzerindeki yazıların bilinen hiçbir alfabeye benzemediği disktir. M.Ö. 1700'lerden kaldığı tahmin edilir. Bu diskteki yazıların ne anlattığı çözülemediği için diskin adı kısaca Festos Diski olarak konuldu ve bu, metnin anlamı hala çözülemediğinden diske konan son isim olmuştur.


Tarihinde 3 ayrı yazı sistemi geliştirdiği için "yazı uygarlığı" olarak da adlandırılan Girit Uygarlığı'nın en ilginç buluntularından birisidir.

Kilden yapılmış diskin üzerindeki şekiller elle çizilmemiş, baskı yöntemi kullanılmıştır. Bilinen en eski matbaacılık uygulamasıdır. Bilinen hiçbir yazı sistemiyle yazılmamıştır.

Şimdiye dek hakkında onlarca kitap yazılmasına karşın ne olduğu hakkında mantıklı bir açıklama yapılamamasında, hiçbir kopyasına veya benzer özelliklerde kalıntıya rastlanamamış olmasının da rolü vardır.

Diskteki 241 figür için ayrı ayrı kalıplar hazırlanıp baskı yapılmasına rağmen aynı yöntemin kullanıldığı başka bir örnek yoktur. Üzerinde 45 özgün işaretten oluşan sistemli bir yazıyı taşımaktadır. Yazılar diskin merkezinden dışarı doğru spiral şeklinde kıvrılarak tüm yüzeyi kaplar.

Henüz çözülememiş metinlerin en popülerlerinden biri olduğundan ve hemen yanı başımızda bulunduğundan kaynaklanıyor olsa gerek bazı Türk araştırmacılar, Festos Diski’nin üzerindeki yazıları çözdüklerini iddia etmeye başlamışlar. Daha soğukkanlı kâşifler ise bu yazıların hala Hitit, Semitik, Luvi, Yunan ya da İyonik kökenli olabileceğini düşünüyorlar. Hatta Mısır kökeni de unutulmuş değil, çünkü diskin yapıldığı tarihlerde Girit uygarlığının Mısır ile ilişkide bulunduğu biliniyor.

Diskin ne işe yaradığı konusu ise daha da tartışmalı: astrolojik bilgiler mi veriyor, günlük hayatı mı anlatıyor, güneş şeklinde oluğundan güneş tutulmalarını mı gösteriyor, yoksa basit bir oyun tahtası mı? Diskin üzerinde yer alan 8 yapraklı bitki motifi, eski oyun tahtalarında sıkça görülen bir işaret. Bu da bazı bilim adamlarınca diskin oyun amaçlı kullanıldığını gösteren bir kanıt olarak kabul ediliyor.